Wednesday, 28 January 2015

Belgische vluchtelingen in Engeland - op zoek naar familiegegevens



Mensen uit Vlaanderen zijn vaak op zoek naar archieven, databanken en onderzoekers die hen kunnen verder helpen in het vinden van verdere gegevens uit deze of gene familiegeschiedenis waarin Belgische vluchtelingen in het Verenigd Koninkrijk centraal staan. 

Echter, er bestaat geen enkele centrale digitale databank met alle verblijfsgegevens. Alle materiaal verzamelen op een plek is financieel een utopie. Je hebt het immers over de hele burgerlijke dienst van een stad de grootte van Gent.   

Relevante informatie vinden is dan ook een zoektocht naar een naald in een hooiberg: erg tijdrovend, en zoals men zegt in het Engels 'off-putting', demotiverend. Echter, de zoektocht zelf zal je langs verschillende archieven en bibliotheken sturen, alsook instellingen. Mensen die er werken maar ook mensen die daar opzoekingen verrichten, vinden vaak een gemeenschappelijke noemer. De zoektocht kan erg verrijkend zijn, ondanks het feit dat je zelf niet veel relevante informatie weet op te diepen. De ene week worden wij gecontacteerd door een iemand, de andere week zijn het meer dan een verzoek per dag.

De meeste mensen hebben een antwoord gekregen hoe verder tewerk te gaan. We merken aan het lage aantal antwoorden op onze mails, dat mensen vooral mirakels verwachten en teleurgesteld zijn. Nogmaals, op dit moment beschikt geen enkel individu alle burgerlijke gegevens voor een groep vluchtelingen even groot als Gent, York of Exeter.

Daarbij komt dan dat archiefmateriaal ivm de Belgen in Groot-Brittanniƫ tijdens de Eerste Wereldoorlog vaak
  • verspreid is over verschillende instellingen in Groot-BrittanniĆ« en BelgiĆ« (sommige archieven belandden zelfs in de VS, zoals in de Hoover Archives)
  •  nog niet goed ontsloten zijn (zoals tienduizenden registratiekaarten in het Rijksarchief in Brussel, pas ontdekt in november 2012
  • of zelfs vernietigd,
o   ofwel bewust na de afloop van de oorlog (talloze plaatselijke Belgian Refugees Committees verstuurden materiaal naar het Imperial War Museum, maar nog meer deden dat niet, omdat totnutoe geen enkele van deze archieven komen bovendrijven, is de kans groot dat ze gewoon bij het oud papier werden gezet)
o   ofwel als onderdeel van bewuste beschietingen of brandhaarden in mei 1940 (zo gingen vele passagierslijsten van gewonde soldaten die van Frankrijk naar Engeland werden gebracht, verloren).

Dat maakt een zoektocht naar familiemateriaal niet makkelijk, maar er zijn manieren om hiermee om te gaan.

Er zijn op dit moment drie verzamelingen registratiekaarten en persoonlijke gegevens:
  • een in de National Archives in Londen, in Kew, vooral in de serie MH 8
o   een onderdeel hiervan zijn tienduizenden steekkaarten; die zijn alfabetisch geordend, maar erg vaak zijn mensen die naar Engeland vluchtten vergezeld geweest door anderen, die staan dan mee op de fiche; zo staat er bv een Vermeiren bij Peeters
  • Hetzelfde Rijksarchief heeft nog een derde verzameling, maar die is tot nader order niet alfabetisch geordend en ook niet toegankelijk voor het publiek

Met betrekking tot passagierslijsten, ga vooral niet op Ancestry, je er nauwelijks informatie over Belgische vluchtelingen en het is daarbij veel te duur.

Een combinatie van gegevens in familiebezit en informatie verkregen uit voornoemde steekkaarten, kan ervoor zorgen dat je meer lokaal kan gaan werken.
Voor een bescheiden bijdrage heb je toegang tot het online archief van lokale kranten via het British Library Newspaper Archive. De zoekterm ‘Belgian refugees’ voor de oorlogsjaren geeft je nu al meer dan 20000 resultaten. En de collectie groeit elke dag!
Erg vaak worden in plaatselijke kranten ook namen van vluchtelingen vermeld, zeker als het gepaard gaat met aankomst, een geboorte, huwelijk of overlijden.

Voor die laatste drie kan je ook terecht bij www.freebmd.org.uk, daar krijg je die burgelijke stand-informatie op een eerste niveau. Met die gegevens kan je terecht voor een kopij van het oorspronkelijke document. Alle info staat op freebmd.

Namen opzoeken in een gedigitaliseerde krant kan ook in de Koninklijke-Bibliotheek van Belgie in Brussel, daar heb je toegang tot L’Independance Belge, een Belgische krant die in Engeland verscheen. Toegang tot De Stem Uit Belgie, nog waardevoller voor dit soort werk, zit eraan te komen. Digitalisering is nog bezig.

Als je een locatie hebt, moet je sowieso op zoek naar een plaatselijk archief. De lokale bib kan je er misschien best naar verwijzen. Een voorbeelden is http://www.leics.gov.uk/record_office.htm).

Allicht het meest complete archief voor onderzoek naar de Belgische vluchtelingen in Engeland tijdens WO1 vind je in het Imperial War Museum, de sectie BEL van de collectie Women Work Collection is erg uitgebreid. Echter, vele namen ga je er niet in terugvinden. Je kan ook niet op naam zoeken. Je kan eventueel wel op locatie zoeken via hun www.1914.org.

In Brussel vind je dan weer bijkomende informatie via het CEGES / SOMA, waaronder dit fraaie boekje, en het Moskou-archief in het Legermuseum.

Nu we het hier over Imperial War Museum en CEGES/ SOMA hebben: beiden worden in hun voortbestaan bedreigd, uw digitale handtekening kan mee helpen te overleven. Klik op de link om naar de resp. online petitie te gaan.

Om af te ronden, een vreemd toetje: het klinkt gek, maar wij hebben het al twee keer meegemaakt dat iemand op zoek was naar nazaten van het opvanggezin in Engeland, of omgekeerd naar nazaten van Belgen die 100 jaar geleden vluchtelingen waren en dat die via Twitter werden gevonden. Een @ of # voor de locatie kan helpen, alsook @familiekunde.

No comments:

Post a Comment